ض [ 284 ] ضحّاك بن مزاحم بلخى ابو القاسم ضحاك بن مزاحم بلخى هلالى خراسانى ، از بندگان آزادشدهء بنى هلال بود . برخى مىگويند او تبار عربى داشت و در بلخ مىزيست . شيخ الطّائفه محمّد بن حسن طوسى در كتاب رجال خود مىگويد : ضحاك بن مزاحم بلخى از اصحاب على بن الحسين عليه السّلام است . او رواياتش را از طريق عبد اللّه بن عباس نقل مىكرد . ازسوىديگر ، مقاتل بن سليمان بلخى از ضحاك بن مزاحم روايت دارد . « 1 » محمّد تقى تسترى در كتاب قاموس الرّجال ، حضرت آية اللّه العظمى خويى در كتاب معجم رجال الحديث ، علامه مجلسى در بحار الانوار و شيخ عباس قمى در سفينة البحار نيز ضحاك بن مزاحم بلخى را از اصحاب امام سجاد على بن الحسين عليه السّلام شمرده‌اند . « 2 » مامقانى در تنقيح المقال و ابو اسحاق ابراهيم بن محمّد تقى كوفى اصفهانى در كتاب الغارات ، ضحاك بن مزاحم بلخى را از اصحاب امام سجاد عليه السّلام مىدانند . « 3 » ضحاك بن مزاحم بلخى از مفسّران علماى اماميّه در بلخ بشمار مىرود . وى براى كسب دانش به بخارا ، مرو و سمرقند مسافرت كرد و در شهر رى به خدمت سعيد بن جبير شرفياب شد و از محضر وى علم تفسير را فراگرفت . برخى از عالمان و مورّخان عقيده دارند كه ضحاك بن مزاحم بلخى از شاگردان عبد اللّه بن عباس مىباشد و علم

--> ( 1 ) - رجال الطوسى ، ص 94 . ( 2 ) - قاموس الرجال ، ج 5 ، ص 148 ؛ معجم رجال الحديث ، ج 9 ، ص 145 ؛ بحار الانوار ، ج 46 ، ص 133 ؛ سفينة البحار ، ج 5 ، ص 248 . ( 3 ) - تنقيح المقال ، ج 2 ، ص 105 ؛ الغارات ، ج 1 ، ص 48 .